په بلجیم کې د اوسني ژوند طرز ډیری کورنۍ له نویو روغتیایي ننګونو سره مخ کړې دي. یوه له دغو اندېښنو څخه په ماشومانو کې د وینې د لوړ فشار (hypertensie) ډېرېدل دي. دا یوه داسې ستونزه ده چې ډېری وخت هېڅ ښکاره نښې نښانې نه لري، خو که پاملرنه ورته ونه شي، په راتلونکي کې د جدي روغتیايي ستونزو لامل کېدای شي. دا لیکنه د دې لپاره ده چې د دې پټې روغتیايي ستونزې په اړه پوهاوی زیات کړي او کورنیو ته لارښوونه وکړي چې څنګه کولای شي د خپلو ماشومانو روغتیا خوندي کړي.
د وینې لوړ فشار هغه حالت دی چې په رګونو کې د وینې فشار له نورمال حالت څخه لوړ وي. پخوا به دا ناروغي یوازې په لویانو کې لیدل کېده، خو اوس په بلجیم او نورو لوېدیځو هېوادونو کې په ماشومانو کې هم په چټکۍ سره د خپرېدو په حال کې ده. د دې اصلي لاملونه د ژوند په بڼه کې بدلونونه دي. په خوړو کې د مالګې او بورې زیاته کارونه، د چمتو شویو یا پروسس شویو خوړو خوړل، او د فزیکي فعالیت کمښت لوی رول لوبوي. نن سبا ماشومان د پخوا په پرتله ډېر وخت په کور کې د کمپیوټر، ټابلیټ او موبایل مخې ته تېروي، چې دا د دوی د بدن حرکت کموي او د چاغښت لامل ګرځي، کوم چې په مستقیم ډول د وینې فشار لوړوي.
د دې ناروغۍ تر ټولو لویه اندېښنه دا ده چې ډېری وخت هېڅ کومه نښه نه لري. یو ماشوم ښايي په ظاهره روغ او خوشحاله ښکاره شي، خو په حقیقت کې یې د وینې فشار لوړ وي. له همدې امله ډاکټران دې ته “پټ دښمن” وايي. که چېرې دا حالت تشخیص او کنټرول نه شي، نو د وخت په تېرېدو سره د ماشوم زړه، پښتورګو (ګردو) او د وینې رګونو ته زیان رسولی شي. دا زیانونه ښايي په ماشومتوب کې ښکاره نه شي، خو کله چې دوی لوی شي، نو د زړه د حملې، دماغي سکتې او د پښتورګو د ناروغیو له جدي خطر سره به مخ وي. نو ځکه، د دې ستونزې په وخت پېژندل او مخنیوی یې خورا اړین دی.
خوشبختانه، کورنۍ کولای شي د خپلو ماشومانو د وینې فشار په کنټرول کې مهم رول ولوبوي. تر ټولو مهمه خبره د سالم ژوند طرز غوره کول دي. هڅه وکړئ چې د خپلو ماشومانو په ورځنيو خوړو کې تازه مېوې، سبزیجات او غلې دانې شاملې کړئ. د چپسو، خوږو مشروباتو، او نورو پروسس شویو خوړو څخه یې تر ډېره حده لرې وساتئ. د خوړو پخولو پر مهال د مالګې اندازه کمه کړئ. دویم مهم ګام فزیکي فعالیت دی. خپل ماشومان وهڅوئ چې هره ورځ لږ تر لږه یو ساعت بهر لوبې وکړي، سپورت وکړي، بایسکل وچلوي یا هم له تاسې سره په ګډه قدم ووهي. د سکرین یا پردې مخې ته د دوی د کېناستو وخت محدود کړئ. تر ټولو مهمه دا چې په منظم ډول خپل ماشومان د کورنۍ ډاکټر (huisarts) یا د ماشومانو متخصص ته د معاینې لپاره بوځئ. ډاکټر کولای شي په اسانۍ سره د دوی د وینې فشار وګوري او که کومه ستونزه وي، نو په وخت به یې درملنه پیل شي.
په پایله کې ویلی شو چې په ماشومانو کې د وینې لوړ فشار یوه جدي خو د مخنیوي وړ روغتیايي ستونزه ده. دا چې نښې یې نه ښکاري، نو د دې اهمیت نور هم زیاتېږي چې کورنۍ باید د خپلو ماشومانو د ژوند طرز او روغتیا ته ځانګړې پاملرنه وکړي. د سالم خواړه، منظم ورزش، او پر وخت ډاکټري معایناتو له لارې تاسې کولای شئ خپل ماشومان له دې پټ خطر څخه وژغورئ او د دوی لپاره د یوې روښانه او سالمې راتلونکې بنسټ کېږدئ. د ماشومانو روغتیا ستاسې په لاس کې ده.
